ظریف در مقاله فارن افرز چه نوشت که صدای تندروها را درآورد؟

«از پیروزی مقاومت تا مهندسی صلح»‌ عنوان یادداشت بهمن اکبری برای روزنامه اعتماد است که در آن آمده؛‌ دکتر محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه سابق ایران در مقاله «ایران چگونه باید به جنگ پایان بدهد: توافقی که تهران می‌تواند بپذیرد» که در تاریخ ۳ آوریل ۲۰۲۶ در نشریه معتبر «فارن افرز» منتشر شده، استراتژی برون‌رفت ایران از درگیری نظامی با امریکا و اسراییل را تشریح می‌کند. 

این مقاله نه تنها یک طرح عملیاتی، بلکه تحلیلی است عمیق از وضعیت ژئوپلیتیکی منطقه، قدرت‌نمایی ایران و ضعف‌های طرف مقابل. ظریف با لحنی قاطع و تحلیلی بر لزوم تبدیل «پیروزی مقاومت» به یک «دستاورد سیاسی- حقوقی پایدار» تاکید می‌کند. این مقاله یک تحلیل استراتژیک و پیشنهاد دیپلماتیک را از منظر ایران ارائه می‌دهد. نویسنده معتقد است ایران در وضعیت قدرت قرار دارد و باید از این موقعیت برای دستیابی به «توافقی جامع و پایدار» استفاده کند که منافع ملی ایران را تامین کرده و از تنش‌های آینده بکاهد. مقاله بر نقاط قوت ایران تاکید کرده و راهکارهایی عملی برای خروج از وضعیت موجود پیشنهاد می‌دهد، درحالی که نسبت به قابل اعتماد بودن امریکا نیز ابراز تردید می‌کند. تحلیل بی‌طرفانه نشان می‌دهد که این مقاله حاوی ادعاهای قوی و پیشنهادهای مشخصی است که بر پایه تفسیر خاصی از وقایع بنا شده و برخی جنبه‌های آن نیازمند بررسی عمیق‌تر و درنظر گرفتن دیدگاه‌های مختلف است. ساختار مقاله را می‌توان به سه لایه اصلی تقسیم کرد: نخست؛ تشخیص وضعیت میدانی و گفتمان پیروزی؛ ظریف با این ادعا آغاز می‌کند که ایران، آغازگر جنگ نبوده، اما «در حال پیروزی» است. این گفتمان، مبتنی است بر توصیف امریکا و اسراییل به عنوان نیروهایی گرفتار در «باتلاقی بدون راهبرد خروج» و ایران به عنوان کشوری که «دستاورد تاریخی مقاومت» را کسب کرده است.  ظریف با اشاره به حملات متقابل ایران به پایگاه‌های امریکا و مسدودسازی تنگه هرمز، تلاش می‌کند برتری میدانی ایران را  به تصویر  بکشد.

دوم؛ هشدار نسبت به ادامه جنگ و ظرفیت‌سازی برای صلح؛ در لایه دوم، ظریف ضمن تایید پیروزی مقاومت، نسبت به پیامدهای ویرانگر ادامه جنگ هشدار می‌دهد. او به تخریب زیرساخت‌ها، تلفات غیرنظامی و خطر گسترش جنگ به سطحی جهانی اشاره می‌کند. این بخش، با برجسته کردن «عدم اعتماد به امریکا» و «جنایات واشنگتن»، بستری برای ارائه راه‌حل جایگزین فراهم  می‌کند.

سوم؛ ارایه طرح «توافق جامع صلح» و پیشنهاد مذاکره؛ لایه سوم، هسته اصلی مقاله را تشکیل می‌دهد. ظریف با استفاده از اهرم برتری میدانی، پیشنهاد مشخصی را برای پایان جنگ و جلوگیری از درگیری‌های آتی ارائه می‌دهد. این طرح، بر تعهدات متقابل و منافع پایدار برای ایران تاکید  دارد.

تحلیل گفتمان: از مقاومت  تا دیپلماسی هوشمندانه 

گفتمان غالب در مقاله ظریف، ترکیبی است از «قدرت‌نمایی» و «عمل‌گرایی دیپلماتیک». او با زبانی قاطع، پیروزی مقاومت ایران را به رخ می‌کشد و از این موقعیت به عنوان نقطه اتکایی برای ورود به مذاکرات بهره می‌برد.

  استراتژی «برد - برد» در ظاهر: ظریف تلاش می‌کند تا طرح خود را به عنوان یک «راه خروج به‌موقع» و «فرصتی برای صلح» برای طرف مقابل، به ویژه ترامپ، معرفی کند. این رویکرد، با هدف کاهش مقاومت امریکا در برابر پذیرش توافق صورت  می‌گیرد.

  تاکید بر حقوق و منافع ایران: در مقابل، تعهدات پیشنهادی ایران (محدودیت برنامه هسته‌ای، بازگشایی تنگه هرمز، پیمان عدم تجاوز) در ازای لغو کامل تحریم‌ها، پرداخت غرامت و پذیرش پیمان عدم تجاوز ازسوی امریکا، کاملا در راستای منافع ملی ایران تعریف شده است.

  نقد ضمنی رویکردهای افراطی: ظریف با هشدار نسبت به عواقب ادامه جنگ و تخریب، به ‌طور ضمنی رویکردهای مبتنی بر «جنگ تا پیروزی کامل» را به چالش می‌کشد و بر ضرورت واقع‌بینی و اتخاذ راه‌حل‌های دیپلماتیک تاکید می‌کند.

  زبان «پیروزی» و «خروج»: استفاده از عباراتی چون «پیروزی»، «دستاورد تاریخی»، «باتلاق»، «راه خروج»، و «توافق جامع» نشان‌دهنده تلاش ظریف برای چارچوب‌بندی مجدد منازعه به نفع ایران و همزمان، ارائه راهکاری قابل قبول برای طرف مقابل است.

جزییات طرح «توافق جامع صلح»: 

۱- محدودیت برنامه هسته‌ای: ایران تعهد  می‌سپارد  برنامه هسته‌ای خود را  تحت  نظارت محدود کند.

۲- بازگشایی تنگه هرمز: این تنگه استراتژیک برای کشتیرانی بازگشایی خواهد   شد.

۳- پیمان عدم تجاوز متقابل: ایران و امریکا متعهد می‌شوند به خاک یکدیگر حمله نکنند.

۴- پایان تحریم‌ها: امریکا کلیه تحریم‌ها علیه ایران را لغو خواهد کرد.

۵- غرامت: امریکا متعهد به پرداخت غرامت (تفسیر ظریف از جبران خسارات وارده)  می‌شود.

۶- تعامل اقتصادی:  امکان تعامل اقتصادی دوجانبه فراهم می‌شود.

ظریف با این مقاله، سعی دارد تا از موقعیت نسبی برتری ایران در میدان نبرد، پلی به سوی «دیپلماسی هوشمندانه» بزند. او با ارائه یک بسته پیشنهادی مشخص، ایران را از یک وضعیت تدافعی صرف، به موقعیتی فعال در صحنه بین‌المللی برای تعریف «آینده روابط ایران با قدرت‌های جهانی» می‌کشاند. این طرح، نه تنها در پی پایان دادن به بحران کنونی است، بلکه درصدد «مهندسی صلح» و «جلوگیری از تکرار درگیری‌ها» در آینده است.