قیمت شیر در 5 سال 717 درصد گران شد!
وقتی قیمت کالاهای ضروری با سرعت افزایش پیدا می‌کند، خانوارها معمولاً مقدار خرید را کاهش می‌دهند، یا به دنبال برند ارزان می‌روند و درنهایت آن را از سبد خرید حذف می کنند. لبنیات نیز از این قاعده مستثنی نیست. کاهش مصرف این گروه غذایی می‌تواند به بخشی از تغییرات پایدار در الگوی غذایی خانوار تبدیل شود.
به گزارش تجارت نیوز، روز گذشته، مدیرکل دفتر بهبود تغذیه جامعه وزارت بهداشت با هشدار درباره پیامدهای کاهش مصرف لبنیات، به نقش گرانی و باورهای غیرعلمی در حذف این محصول اشاره کرد و از پیشنهاد به مجلس برای اختصاص یک درصد از مالیات کارخانه‌های مواد غذایی برای تأمین اقلام اساسی، ریزمغذی‌ها و حمایت تغذیه‌ای از اقشار کم‌درآمد خبر داد.
افزایش قیمت مواد غذایی در سال‌های اخیر، تنها به بالا رفتن هزینه خرید خانوار محدود نمانده است. رشد قیمت‌ها به تدریج ترکیب سبد غذایی خانواده‌ها را نیز تغییر داده و برخی اقلامی که پیش‌تر بخش ثابتی از خرید ماهانه بودند، حالا با کاهش مصرف مواجه شده‌اند. لبنیات یکی از مهم‌ترین گروه‌هایی است که در این میان تحت تأثیر افزایش قیمت قرار گرفته است.
شیر، ماست و پنیر از جمله مواد غذایی هستند که در بسیاری از خانواده‌ها مصرف روزانه یا هفتگی دارند، اما زمانی که درآمد خانوار با سرعت افزایش قیمت مواد غذایی همراه نمی‌شود، ناچار باید میان اقلام مختلف اولویت‌بندی صورت گیرد. در چنین شرایطی، ممکن است خانوار ابتدا مقدار خرید خود را کاهش دهد و در ادامه، برخی اقلام را به طور کامل از سبد خرید حذف کند.
شیر در این میان اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا علاوه بر اینکه یکی از کالاهای مصرفی روزانه خانوار محسوب می‌شود، منبع مهمی از کلسیم، پروتئین و برخی مواد مغذی است. به همین دلیل، افزایش قیمت آن را نمی‌توان صرفاً یک تغییر در قیمت یک کالای مصرفی دانست؛ این افزایش قیمت می‌تواند مستقیماً بر الگوی تغذیه خانوار اثر بگذارد.
شیر در پنج سال ۷۱۷ درصد گران شد
بررسی قیمت‌های اعلام‌شده برای شیر بطری یک لیتری نشان می‌دهد فاصله قیمت این محصول در سال ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ بسیار قابل توجه است. قیمت شیر بطری یک لیتری که در سال ۱۴۰۰ حدود ۱۲ هزار تومان بود، در سال ۱۴۰۵ به حدود ۹۸ هزار تومان رسیده است.
| سال | شیر بطری یک لیتری | شیر نایلونی | درصد افزایش قیمت شیر بطری یک لیتری |
| 1400 | ۱۲ هزار تومان | 10 هزار تومان | مبنا |
| 1401 | ۱۸ هزار تومان | ۱۵ هزار تومان | حدود ۵۰ درصد |
| 1402 | ۲۱ هزار تومان | ۱۸ هزار تومان | حدود 80 درصد |
| 1403 | ۲۸ هزار تومان | ۲۳ هزار تومان | حدود 133 درصد |
| 1404 | ۴۸ هزار تومان | ۳۸ هزار تومان | حدود 306 درصد |
| 1405 | 98 هزار تومان | ۸۴ هزار تومان | حدود 717 درصد |
این ارقام نشان می‌دهد افزایش قیمت شیر یک روند مقطعی نبوده است. در فاصله سال‌های ۱۴۰۳ تا ۱۴۰۵، شتاب افزایش قیمت این محصول بیشتر شده و قیمت شیر بطری یک لیتری از ۲۸ هزار تومان به ۹۸ هزار تومان رسیده است.
برای خانواری که چند نفر عضو دارد و شیر را به شکل روزانه مصرف می‌کند، این افزایش قیمت به معنای رشد قابل توجه هزینه ماهانه لبنیات است. بنابراین حتی اگر خانواده‌ای همچنان خرید شیر را در برنامه خود حفظ کند، ممکن است مقدار خرید کاهش پیدا کند یا مصرف از روزانه به چند نوبت در هفته برسد.
در یک الگوی غذایی متعادل، شیر، ماست و پنیر می‌توانند بخش قابل توجهی از نیاز کودک به کلسیم را تأمین کنند / اگر لبنیات به طور کامل از برنامه غذایی کودک کنار گذاشته شود و ماده غذایی مناسبی نیز جایگزین آن نشود، احتمال دریافت ناکافی کلسیم افزایش پیدا می‌کند
رزیتا بهاردوست، متخصص تغذیه، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز درباره اهمیت مصرف لبنیات در دوران رشد می‌گوید: دریافت کافی کلسیم و ویتامین D در دوران رشد بسیار مهم است و کودکان برای رشد مناسب استخوان‌ها به دریافت کافی این مواد مغذی نیاز دارند.
او توضیح می‌دهد: در سال‌های رشد، استخوان‌های کودک به سرعت در حال ساخته شدن هستند و تغذیه یکی از عوامل مهم در این فرایند محسوب می‌شود. دریافت کافی کلسیم و ویتامین D برای رشد و استحکام استخوان‌ها ضروری است.
این متخصص تغذیه اظهار می دارد: در یک الگوی غذایی متعادل، شیر، ماست و پنیر می‌توانند بخش قابل توجهی از نیاز کودک به کلسیم را تأمین کنند. بنابراین کاهش مصرف این محصولات، به‌خصوص زمانی که جایگزین مناسبی برای آنها در نظر گرفته نشود، اهمیت پیدا می‌کند.
بهاردوست تأکید می‌کند: اگر حذف لبنیات مقطعی باشد، الزاماً به معنای ایجاد مشکل جدی نیست، اما اگر لبنیات به طور کامل از برنامه غذایی کودک کنار گذاشته شود و ماده غذایی مناسبی نیز جایگزین آن نشود، احتمال دریافت ناکافی کلسیم افزایش پیدا می‌کند.
هر ماده غذایی را نمی‌توان به سادگی جایگزین شیر دانست
افزایش قیمت شیر ممکن است خانواده‌ها را به سمت استفاده از گزینه‌های ارزان‌تر سوق دهد، اما هر ماده غذایی را نمی‌توان به سادگی جایگزین شیر دانست.
بهاردوست در این‌باره می‌گوید: یکی از مشکلات رایج در رژیم غذایی کودکانی که لبنیات مصرف نمی‌کنند، این است که خانواده تصور می‌کند هر نوشیدنی گیاهی می‌تواند جایگزین شیر باشد؛ در حالی که جایگزین کردن لبنیات باید با دقت انجام شود.
او می‌افزاید: هر نوشیدنی گیاهی الزاماً از نظر میزان کلسیم، پروتئین و سایر مواد مغذی با شیر گاو قابل مقایسه نیست. بنابراین اگر کودک به دلیل شرایط اقتصادی، سلیقه غذایی، حساسیت یا هر علت دیگری لبنیات مصرف نمی‌کند، خانواده نباید صرفاً یک ماده غذایی را از سفره حذف کند و تصور کند نیازهای تغذیه‌ای کودک همچنان تأمین می‌شود.
اهمیت کاهش مصرف لبنیات تنها به موضوع استخوان محدود نمی‌شود / زمانی که افزایش قیمت باعث شود یک خانواده مقدار خرید شیر و سایر لبنیات را کاهش دهد، در واقع بخشی از الگوی تغذیه آن خانواده نیز در حال تغییر است
این متخصص تغذیه تاکید می‌کند: اهمیت کاهش مصرف لبنیات تنها به موضوع استخوان محدود نمی‌شود. کلسیم در عملکرد طبیعی بدن نقش دارد و دریافت کافی آن در دوران رشد اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. استخوان‌ها در کودکی و نوجوانی در حال رشد و تقویت هستند و بخش قابل توجهی از ذخیره استخوانی بدن در همین سال‌ها شکل می‌گیرد.
او می‌افزاید: از این منظر، اثر گرانی مواد غذایی را نباید تنها با مقایسه قیمت‌ها سنجید. زمانی که افزایش قیمت باعث شود یک خانواده مقدار خرید شیر و سایر لبنیات را کاهش دهد، در واقع بخشی از الگوی تغذیه آن خانواده نیز در حال تغییر است.
مکمل نمی‌تواند جای سفره متعادل را بگیرد
بهاردوست در بخش دیگری از سخنان خود می‌گوید: یکی از واکنش‌های احتمالی خانواده‌ها در برابر حذف مواد غذایی، جایگزین کردن مکمل‌هاست. اما به گفته بهاردوست، مکمل غذایی نباید به شکل خودسرانه جایگزین یک رژیم غذایی متعادل شود.
او تأکید می‌کند: زمانی که قیمت مواد غذایی افزایش پیدا می‌کند، خانوارها ناچار به اولویت‌بندی می‌شوند و اقلامی که امکان حذف آنها بیشتر به نظر می‌رسد، ممکن است از سبد خرید کنار گذاشته شوند. در چنین شرایطی، کودکان ممکن است بدون اینکه خانواده چنین قصدی داشته باشد، سهم کمتری از مواد غذایی ضروری دریافت کنند.
این متخصص تغذیه ادامه می‌دهد: شیر، ماست و پنیر تنها کالاهای مصرفی روزانه نیستند و می‌توانند بخشی از نیاز کودک به کلسیم، پروتئین و سایر مواد مغذی را تأمین کنند. از این منظر، کاهش مصرف لبنیات در کودکان را باید جدی‌تر از یک تغییر ساده در عادات غذایی دید.
گرانی شیر؛ مساله‌ای فراتر از قیمت یک کالا
افزایش ۷۱۷ درصدی قیمت شیر بطری یک لیتری طی پنج سال، تنها یک عدد در جدول قیمت‌ها نیست. پشت این عدد، تغییر در قدرت خرید و تصمیم‌های روزمره خانوارها قرار دارد؛ خانواده‌ای که در سال ۱۴۰۰ برای یک بطری شیر حدود ۱۲ هزار تومان پرداخت می‌کرد، در سال ۱۴۰۵ برای همان حجم باید حدود ۹۸ هزار تومان هزینه کند.
در چنین شرایطی، مسئله اصلی تنها این نیست که یک محصول چقدر گران شده است؛ مسئله این است که خانوار با درآمد موجود، چه میزان از مواد غذایی مورد نیاز خود را می‌تواند همچنان خریداری کند.
وقتی قیمت کالاهای ضروری با سرعت افزایش پیدا می‌کند، خانوارها معمولاً ابتدا مقدار خرید را کاهش می‌دهند، سپس به سراغ برند یا نوع ارزان‌تر می‌روند و در نهایت ممکن است برخی اقلام را از سبد غذایی خود حذف کنند.
لبنیات نیز از این قاعده مستثنی نیست. اگر روند افزایش قیمت ادامه داشته باشد، کاهش مصرف این گروه غذایی می‌تواند به بخشی از تغییرات پایدار در الگوی غذایی خانوار تبدیل شود. در این میان، کودکان گروهی هستند که نمی‌توان پیامدهای کاهش مصرف مواد غذایی ضروری را درباره آنها نادیده گرفت. سال‌های رشد، دوره‌ای است که نیاز بدن به دریافت مواد مغذی برای ساخت و تقویت استخوان‌ها اهمیت زیادی دارد.