اعتمادآنلاین: مذاکره از موضع قدرت یا معامله اقتصادی؟ آزمون دشوار تهران و واشنگتن در ژنو
سؤال کلیدی این است که آیا امکان دستیابی به توافقی وجود دارد که بتواند تحریمهای اولیه آمریکا را عملاً دور بزند یا خیر. به نظر میرسد پیشنهادهای اقتصادی ایران که احتمالاً با هدف جلب توجه غریزه اقتصادی ترامپ ارائه میشود و از این منظر نیز اقدام درستی است با این پرسش مواجه است که تا چه اندازه میتواند در اراده ترامپ برای حلوفصل معضلات ژئوپلیتیک مربوط به ایران اثرگذار باشد.
کوروش احمدی دیپلمات پیشین ایران در سازمان ملل در گفتوگو با خبرنگار اعتمادآنلاین به ارزیابی دامنه مذاکرات هستهای و اظهارات اخیر مقامات ایرانی پرداخت و گفت: اصل مذاکره درباره موجودی اورانیوم غنیشده همواره از سوی ایران پذیرفته شده است. در جریان مذاکرات برجام نیز در این زمینه گفتوگو شد و در نهایت توافق شد حدود ۱۰ تن اورانیوم با غنای پایین به روسیه منتقل شود. آنچه اهمیت دارد، خواستههای طرفین و امتیازاتی است که ایران در قبال رقیقسازی موجودی فعلی حدود ۴۰۰ کیلوگرم انتظار دارد.
او افزود: آقای اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی، هفته گذشته اعلام کرد ایران آماده است در ازای رفع تحریمها این ۴۰۰ کیلو را رقیقسازی کند. این میتواند به این معنا باشد که هم غنیسازی در داخل ایران ادامه یابد و هم تحریمها رفع شود. با این حال، اگر چنین برداشتی مدنظر باشد، بعید میدانم ترامپ در شرایط فعلی با آن موافقت کند. این مثال را برای تأکید بر این نکته میزنم که مانند همیشه، شیطان در جزئیات است؛ تا زمانی که طرفین وارد جزئیات نشوند، شروط خود را مطرح نکنند و بر سر آن چانهزنی صورت نگیرد، هیچ چیز روشن نخواهد شد.
احمدی در واکنش به اظهارات حمید قنبری، عضو حاضر در مذاکرات، درباره گنجاندن منافع مشترک اقتصادی شامل نفت و گاز، سرمایهگذاریهای معدنی، خرید هواپیما و آزادسازی منابع، گفت: بسیاری از این موارد پیشتر در مذاکرات برجام مطرح شده بود. او افزود که در نهایت، در زمینه خرید هواپیماهای بوئینگ از آمریکا و همکاری با شعب خارجی شرکتهای آمریکایی توافقهایی حاصل شد؛ حتی درباره خرید چند صد دستگاه خودروی شورولت از شعبه این شرکت در کره جنوبی نیز به توافق رسیدند، اما این توافقها بعداً مطابق نظر مقامات لغو شد. احمدی خاطرنشان کرد که موضوع خرید بوئینگ و ایرباس تا مراحل پیشرفتهای پیش رفت، اما در نهایت به نتیجه نرسید.
وی ادامه داد: در حوزه نفت و گاز نیز ایران هیچگاه مشکل اصولی با همکاری با آمریکا نداشته است. در سال ۱۹۹۵ توافقی یک میلیارد دلاری میان ایران و شرکت آمریکایی کونوکو امضا شد، اما در سال بعد به مانع قانون داماتو برخورد کرد و اجرا نشد. حتی چند ماه پیش نیز آقای پزشکیان با اشاره به موافقت رهبری، از امکان سرمایهگذاری شرکتهای آمریکایی در ایران سخن گفت و برای مدتی بحث توافقی هزار میلیارد دلاری برای توسعه زیرساختها در ازای فروش نفت مطرح بود. با این حال، مسئله اصلی این است که تحریمهای اولیه آمریکا اساساً به اشخاص و شرکتهای آمریکایی اجازه فعالیت اقتصادی در ایران را نمیدهد.
این دیپلمات پیشین سازمان ملل تأکید کرد: سؤال کلیدی این است که آیا امکان دستیابی به توافقی وجود دارد که بتواند تحریمهای اولیه آمریکا را عملاً دور بزند یا خیر. به نظر میرسد پیشنهادهای اقتصادی ایران که احتمالاً با هدف جلب توجه غریزه اقتصادی ترامپ ارائه میشود و از این منظر نیز اقدام درستی است با این پرسش مواجه است که تا چه اندازه میتواند در اراده ترامپ برای حلوفصل معضلات ژئوپلیتیک مربوط به ایران اثرگذار باشد. حدسزدن دشوار است، اما احتمال غالب این است که ترامپ بهویژه بر مطالبه «غنیسازی صفر» اولویت قائل باشد و به دلیل حساسیتهای داخلی و ملاحظات منطقهای، بهسختی از این خواسته عقبنشینی کند.
احمدی درباره همزمانی آغاز دور دوم مذاکرات ژنو با افزایش آمادگی نظامی آمریکا و اعزام ناو هواپیمابر «یواساس جرالد آر. فورد» به خاورمیانه توضیح داد که در واقع، اعلام اعزام این ناوگروه مربوط به هفته گذشته و پیش از اعلام رسمی دور جدید مذاکرات بوده است. او افزود که هدف اصلی ترامپ طی یک سال گذشته، مذاکره از موضع قدرت و بهرهگیری از «دیپلماسی قایقهای توپدار» بوده است و تصمیم به اعزام ناو جدید نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. هدف از این اقدام، افزایش فشار نظامی و احتمالاً وادار کردن مقامات ایرانی به دادن امتیاز در مذاکرات است.